Minni mólekúlanna
Franski lífeðlisfræðingurinn Jacques Benveniste (1935 - 2004) setti fram margar umdeildar kenningar í 230 tímaritsgreinum, en fyrst og fremst setti hann vísindasamfélagið á annan endann með kenningum sínum um minni vatnsins og að mátt mólekúla megi flytja heimsenda í millum gegnum netið.
Hómópatar tóku kenningum Benveniste tveim höndum sem sönnun fyrir kenningum sínum um útþynningu remedía og þótt vísindaheimurinn útskúfaði Benveniste og hann væri sviptur starfi hjá franska ríkinu, héldu hómópatar tryggð við hann og styðja enn þann dag í dag þá rannsókna starfsemi sem fram fer á vegum DigiBio, fyrirtækisins sem Benveniste stofnaði með þáttöku m.a. helsta framleiðanda frönskum á hómópatavörum.
Minni vatnsins vakið með hristingi
Segja má að fyrsta bomban sem Benveniste varpaði inn á vísindavöllinn hafi verið grein í vísindatímaritinu Nature 1988 um minni vatnsins, þar sem hann hélt því fram, að rannsóknir hans og hans manna, hefðu leitt í ljós að með því að hrista duglega vatnsupplausn með mótefnum, væri hægt að kalla fram lífeðlisfræðilega svörun, jafnvel þótt mótefnið væri þynnt út í ekki neitt. Óhristar upplausnir sýndu litla eða enga svörun. Í greininni sagði Benveniste, að áhrif þynningar og hristings sýndu framá að lífeðlisfræðilegar upplýsingar skiluðu sér í gegnum mólekúlasambönd í vatninu. Nature var harðlega ganrýnt fyrir að birta grein Benveniste og ákváðu stjórnendur þess þá að gera rannsókna teymi út af örkinni til þess að komast að hinu sanna.
Rannsóknadómstóll tímaritsins gat ekki fundið rannsóknaaðferðum Benveniste neitt til foráttu en kvað hins vegar upp úr um það, að ómögulegt væri að endurtaka rannsóknir hans til að ná hald bær um niðurstöðum. Benveniste hefði því ekkert til síns máls um minni vatnsins. Vísindaheimurinn tók Nature aftur í sátt út á þessa grein, en hómópataheimurinn var beygður. En ekki Benveniste! Hann harðneitaði því að ekki væri hægt að endurtaka rannsóknir sínar og deildi á rannsóknadómstólinn fyrir vanhæfi og sagði hann stunda nornaveiðar. Það var kannski ekki við því að búast að vísindaheimurinn vildi taka mark á Benveniste. Menn skildu ekki niðurstöðurnar; að lífeðlisfræðilegt kerfi svari mótgeni, þegar það er ekki hægt að finna nein mólekúl af því í upplausninni, það gengur gegn hinu viðurkennda "lykill og skrá" prinsippi sem byggist á því að mólekúl verði að vera í sambandi og eins uppbyggð, ef þau eiga að geta skipst á upplýsingum. Benveniste sagði rannsóknir sínar einfaldlega kollvarpa þessum gömlu sannindum og menn yrðu að vera tilbúnir til þess að taka nýjungum, þegar þær væru ómótmælanlega leiddar í ljós, eins og þegar menn féllu frá því að sólin gengi umhverfis Jörðina.
Hann reyndi að fá hlutlausar rannsóknastofur til að staðfesta tilraunir sínar. Breskir vísindamenn freistuðu þess 1993, en tókst ekki að fá fram óyggjandi niðurstöður. Benveniste sagði þá hafa misskilið rannsóknaaðferðir sínar og kallaði áfram eftir hlutlausum rannsóknum. Það var svo 2001, að menn ákváðu að framkvæma rannsóknir sem margir töldu líklegar til þess að ganga af kenningum Benveniste dauðum. En útkoman varð önnur, því niðurstöðurnar bentu til þess að Benveniste hefði eftir allt asaman haft rétt fyrir sér. Fjórar óháðar rannsóknastofur í Frakklandi, Ítalíu, Belgíu og Hollandi tóku þátt í rannsóknunum og urðu niðurstöður þriggja á þá leið að marktæk töluleg sannindi væru fyrir kenningum Beneviste, en á fjórðu stofunni komust menn ekki nógu langt til þess að fullyrða um árangurinn. Írski prófessorinn Madeleine Ennis, sem haði tekið þátt í rannsóknunum, bætti svo um betur með eigin rannsóknum, sem staðfestu niðurstöðurnar Beneviste í vil.
Merki mólekúlanna tekin stafrænt upp
En hafi menn átt erfitt með að kyngja kenningu Benveniste um minni vatnsins, þá bætti hann aldeilis um betur, þegar hann 1995 skýrði frá næstu niðurstöðum rannsókna sinna á líffræðilegum áhrifum hristra útþynntra vatnsupplausna og sagðist hafa fundið sönnur þess, að hægt væri að taka upp stafrænt merki mólekúla og send þau um heiminn í gegnum netið. Sem fyrr tóku hómópatar og aðrir fylgjendur Benveniste fullyrðingum hans fagnandi, en andstæðingar hans sögðu að nú hefði hann farið alltof langt fram úr sjálfum í vísindaskáldskapnum. Benveniste hélt því fram að áhrif líffræðilega virkra mólekúla, eins og adrenalíns, nikótíns og koffíns og ónæmisfræðileg auðkenni vírusa og baktería væri hægt að taka upp stafrænt á hljóðrásir tölvu. Með einu handtaki væri svo hægt að senda upptökur um heiminn gegnum netið og með því að spila þær setja í gang lífeðlisfræðileg kerfi langt í burtu frá virku mólekúlunum. Og það sem meira er; við gætum hlerað samtöl mólekúlanna, tekið þau upp og spilað aftur og aftur. Þessar upptökur kalla fram sömu svör í mólekúlum og þegar þau fyrstu verða fyrir áreitinu. Þetta er eins og að hlusta á Kristinn Sigmundsson eða Björgvin Halldórsson. Við heyrum söng þeirra og hann kallar tilfinningar, hvort sem við hlustum á þá sjálfa eða af geislaplötu.
Benveniste byrjaði að útskýra kenningar sínar með einfaldri samlíkingu við tónlistina. Tveir strengir nálægt hvor öðrum í tíðni skapa spennu, sem eykst eftir því sem tíðnirnar nálgast. Þegar þær renna saman, hverfur spennan. Það er þetta sem gerist, þegar tónlistarmenn stilla hljóðfæri sín og Benveniste notaði sömu líkingu til þess að útskýra kenningu sína um vatnsminnið. Öll mólekúl eru uppbyggð af atómum sem eru á stöðugri hreyfingu og gefa frá sér infrarauða geislun á mjög flókinn hátt.
Vísindamenn hafa árum saman vitað um þessar infrarauðu hreyfingar og notað þær til þess að þekkja mólekúl í sundur. En mólekúlin framleiða líka miklu lægri takt, sem mannseyrað getur numið og er sérstakur fyrir hverja mólekúlstegund. Þetta eru mólekúlamerkin sem Benveniste uppgötvaði og sagðist geta tekið upp. Geta bæði sent og tekið á móti. Og Benveniste bætti við, að fyrst mólekúl gætu sent þá gætu þau líka tekið á móti. Ein mólekúlategund nemur sendingar frá annarri, ef hún er stillt til þess að taka á móti þeim. Benveniste kallaði þetta að sending og móttakari stæðust á og líkti því við útvarpsstöð og útvarpstæki. Þegar þú stillir útvarpið þitt segjum á Klassík FM eru bæði tækið og útvarpsstöðin á sömu tíðni/bylgjulengd. Ef þú snýrð útvarpstakkanum örlítið, nærðu sendingum ríkisútvarpsins; önnur stilling - önnur hljóð.
Það er á þennan hátt sagði Benveniste sem milljónir af lífeðlisfræðilegum mólekúlum geta á ljóshraða haft samband við sinnákveðna móttakara og engan annan. Það skýrir líka af hverju smávægilegar breytingar í mólekúlinu geta haft afgerandi áhrif á áhrif þess. Og það sem meira er; alveg eins og útvörp og móttakarar þurfa mólekúlin ekki að vera nálægt hvort öðru til þess að samskipti geti átt sér stað. Benveniste benti á, að allar líffræðilegar svaranir eigi sér stað í vatni. Vatnsmólekúlin umlykja öll önnur mólekúl. Eitt próteinmólekúl til dæmis dregur að sér að minnsta kosti 10.000 vatnsmólekúl. Og þau eru ekki bara áhangendur því Benveniste sagði þau í raun og veru leiðara og magnara líffræðilega merkisins frá upphaflega mólekúlinu. Hann líkti þessu við geisladisk, sem getur í sjálfu sér ekki framleitt hljóð, en hefur aðferðina til þess grafna í yfirborðið. Til þess að hljóðið heyrist verður að spila það í gegnum magnara og alveg eins og raddir Kristins Sigmundssonar og Björgvins Halldórssonar eru aðeins "minning" á geisladiskinum, þannig getur vatnið munað og magnað merki þeirra mólekúla sem hafa verið leyst upp og þynnt út í hið óendanlega. Mólekúlin þurfa ekki að vera til staðar aðeins "fingraför" þeirra í vökvanum, sem þau eru leyst upp í. Hristingurinn kallar fram minnið.
Sagt er að Benveniste hafi látið sig dreyma um Nóbelsverðlaun. Sá draumur rættist ekki, en hins vegar fékk ann eins konar skammarverðlaun vísindasamfélagsins fyrir þær kenningar, sem hér hefur verið fjallað um. En hann gafst aldrei upp og það gerðu áhangendur hans ekki heldur. Hjá DigiBio er unnið að rannsóknum til þess að renna stoðum undir kenningar Jacques Benveniste. Þótt frumkvöðullinn sé fallinn frá heldur þekkingarleitin áfram.
Jacques Benveniste: Stafræn líffræði. DigiBio 14. júní 1998.
Lionel Milgrom: Minni mólekúlanna. The Independent 19. marz 1999.
Lionel Milgrom: Takk fyrir minnið. The Guardian 15. marz 2001.
Caroline Richmond: Jacques Benveniste. The Guardian 21. október 2004.
Wikipedia: Jacques Benveniste.
@Jóna Ágústa Ragnheiðardóttir þýddi og staðfærði